Kısa cevap: Akademik dergi kurmak için önce derginin kapsamını ve yayın kurulunu belirlersiniz, ardından yayın politikalarını yazar, ISSN alır, hakem sürecini kurar ve bu süreci yürütecek bir dergi yönetim sistemi seçersiniz. İlk sayıyı çıkarmak işin başlangıcıdır; dizinler düzenli yayın geçmişine ve şeffaf politikalara bakar.
Sık yapılan hata, işe web sitesiyle başlamaktır. Site birkaç günde açılabilir, ancak bir dergiyi güvenilir kılan şey sitesi değil, yazılı kuralları ve bu kurallara uyduğunu gösteren yayın geçmişidir. Aşağıdaki sıra, sonradan geri dönmek zorunda kalacağınız işleri en aza indirir.
1. Kapsamı ve hedef okuru netleştirin
Dergi hangi alanı kapsıyor, hangi makale türlerini kabul ediyor, kimin için yayımlanıyor? Kapsam ne kadar net olursa yazarlar doğru dergide olduklarını o kadar kolay anlar ve editörün ön değerlendirme yükü azalır. "Sosyal bilimlerin tüm alanları" gibi geniş bir tanım yerine, derginin gerçekten uzman hakem bulabileceği bir kapsam seçin.
Bu aşamada dergi adını da araştırın. Aynı veya çok benzer adla yayımlanan başka bir dergi varsa ISSN başvurusunda ve okur nezdinde sorun yaşarsınız.
2. Editörü ve yayın kurulunu oluşturun
Baş editörün yanında alanında yayın yapmış kurul üyelerine ihtiyacınız vardır. Üyelerin adları ve kurumları sitede açıkça yer almalıdır. Örneğin DOAJ başvuru rehberi, kurul üyelerinin adlarının ve kurumsal bağlantılarının sitede listelenmesini ister ve en az beş editör önerir. Üyeleri listeye yazmadan önce mutlaka yazılı onaylarını alın.
3. Yayın politikalarını yazın
Bu belgeler sonradan eklenecek ayrıntılar değil, derginin temelidir. Sitenizde en az şunlar bulunmalıdır:
- Amaç ve kapsam
- Yazar yönergeleri ve şablon
- Hakem değerlendirme süreci (kör hakemlik türü, hakem sayısı)
- Açık erişim politikası, lisans ve telif koşulları
- Yazardan alınan ücretler ya da ücret alınmadığına dair açık ifade
- Yayın etiği, çıkar çatışması ve düzeltme veya geri çekme politikası
- Yayıncı bilgileri ve dergiye özel iletişim adresi
Etik bölümünü nasıl kurgulayacağınız için yayın etiği ve dergi standartları rehberine bakabilirsiniz.
4. ISSN başvurusunu planlayın
ISSN, süreli yayını tanımlayan uluslararası numaradır ve derginin kendisine ait ayrı bir kayıt gerektirir. Kayıtlarınızı ISSN Portal üzerinden doğrulayabilirsiniz. DOAJ, ISSN'in issn.org'da kayıtlı ve onaylı olmasını, dergi adının da bu kayıtla eşleşmesini ister. Bu nedenle derginin adını ISSN başvurusundan sonra değiştirmekten kaçının. Başvuru koşullarını ve yürütücü kurumu güncel haliyle ilgili ISSN merkezinden teyit edin.
5. Dergi yönetim sistemini seçin
Başvuru, hakem daveti, revizyon ve yayın adımlarını e-postayla yürütmek küçük bir dergide bile kısa sürede kontrolden çıkar. Temel olarak üç yol vardır:
- DergiPark: TÜBİTAK ULAKBİM'in yürüttüğü, kullanımı ücretsiz ulusal altyapı.
- OJS (Open Journal Systems): Kendi sunucunuza kurabileceğiniz açık kaynak yazılım. Yazılım ücretsizdir; kurulum, barındırma ve güncelleme sizin sorumluluğunuzdadır.
- Yönetilen ticari sistemler: Altyapıyı sağlayıcının işlettiği çözümler. Dijider dergi yönetim sistemi bu gruptadır ve derginin kendi alan adında yayın yapmasını sağlar.
Doğru seçim bütçenize, teknik ekibinize ve derginizin kimlik beklentisine bağlıdır. Ayrıntılı karşılaştırma için DergiPark ve OJS alternatifleri yazısını okuyun.
6. Alan adını ve web sitesini hazırlayın
Dergi sitesi kurulumunda en kalıcı karar alan adıdır, çünkü makale bağlantıları, DOI hedefleri ve atıflar bu adrese bağlanır. Alan adını sonradan değiştirmek yönlendirme ve üst veri işi doğurur. Bu konuda derginin kendi alan adına sahip olması yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sitede makale sayfaları, arşiv, kurul listesi ve politikalar ana sayfadan kolayca erişilebilir olmalıdır. Makale başına ayrı ve kalıcı bir sayfa, hem okurlar hem arama motorları için gereklidir.
7. Hakem havuzunu ve iş akışını kurun
İlk başvurular gelmeden önce alanlara göre bir hakem listesi hazırlayın, değerlendirme formunu yazın, davet yanıtı ve değerlendirme sürelerini belirleyin. Süreçteki adımlar için ön değerlendirme kontrol listesi ve hakem yönetimi rehberi yol gösterir.
8. DOI ve üst veri altyapısını hazırlayın
DOI, makalenin adresi değişse bile kalıcı olarak bulunmasını sağlar. Crossref üyeliği ile DOI ve üst veri kaydı oluşturabilirsiniz; üyeler her kayıt için etkin bir açılış sayfası bulundurmak ve üst veriyi güncel tutmakla yükümlüdür. Yayın sistemi OAI-PMH ve standart üst veri çıktısı sunmalıdır; ayrıntılar için OAI-PMH uygulama rehberine bakın.
9. İlk sayıyı yayımlayın ve takvime uyun
Duyurduğunuz sıklığa uymak, birçok yüksek sesli vaatten daha güçlü bir güven işaretidir. Yılda iki sayı duyurduysanız iki sayı çıkarın. Yeterli makale birikmeden sayı açmak yerine yayın sıklığını gerçekçi belirleyin.
10. Dizin başvurusuna hazırlanın
Dizinler başvuru anında yayın geçmişine bakar. DOAJ, yılda en az beş araştırma makalesi yayımlanmasını; yeni dergilerde ise başvurudan önce bir yıldan uzun yayın geçmişi veya en az on açık erişimli araştırma makalesi bulunmasını ister. Karar genellikle altı ay içinde verilir. Hiçbir yazılım veya danışman dizine kabulü garanti edemez; böyle bir vaatle karşılaşırsanız dikkatli olun. Türkiye'deki dizinler için TR Dizin ve hakemli dergi listeleri yazısına bakın.
Sık sorulan sorular
Akademik dergi kurmak için tüzel kişilik gerekir mi?
Dergiler genellikle bir üniversite, dernek, vakıf veya şirket adına yayımlanır. Yayıncı bilgilerinin açık olması beklendiği için derginin kim adına çıktığını baştan netleştirin. Hukuki yükümlülükleri bir uzmana danışarak teyit edin.
Dergi kurulumu ne kadar sürer?
Teknik kurulum kısa sürebilir. Asıl zaman alan iş kurul oluşturmak, politikaları yazmak ve ilk sayıya yetecek nitelikte makaleyi hakem sürecinden geçirmektir. Hakem süreçleri aylar sürebileceği için takvimi buna göre planlayın.
Dergi kurmak için program gerekir mi?
Akademik dergi için tasarım programı değil, başvuru ve hakem sürecini yöneten bir sistem gerekir. Canva veya InDesign yalnızca sayfa tasarımı içindir. Farkı dergi yapma programları rehberinde anlattık.
Yazarlardan ücret alabilir miyim?
Alabilirsiniz, ancak ücretin tutarı ve koşulu sitede açıkça yazmalıdır. Ücret, hakem sürecinin sonucunu etkilememelidir.
Derginizin yayın sürecini tek panelde yürütmek istiyorsanız Dijider özelliklerini inceleyebilir, paketlere göz atabilir veya ekibimizle görüşebilirsiniz.
Kaynaklar ve editoryal kanıtlar
İnceleyen: Dijider Yayın Kurulu